12/09/2025
Habang pilit na naglilinis ng pangalan sina Chiz Escudero at Zaldy Co sa 2025 budget fiasco, may isang bagay na hindi nila matatakasan: sila ang namuno, sila ang nagmaniobra, at sa kanila nanggaling ang mga putol sa pondo. Hindi ito galing sa House, hindi kay Speaker Martin Romualdez, at hindi kay Pangulong Marcos.
Ngayon, mismong Supreme Court ruling ang nagpatunay na tama ang GAB 2025 ng House kung saan naka-allocate ang PhilHealth budget. Ang lumabas: ang nagbawas ay BiCam, at ang may hawak ng BiCam ay sina Chiz Escudero at Zaldy Co.
Habang lumiit ang espasyo para sa palusot, natural na nagtuturo-turo sila. Pero iisang direksyon pa rin ang iniiwasan nila: pananagutan.
⸻
FACTS, NOT FEELS
Sa budget process, BiCam ang may huling desisyon sa lahat ng pagbabago sa NEP at GAB. Noong 2025, pinamunuan ito ni Chiz Escudero sa Senado at ni Zaldy Co sa House Appropriations. Sila ang nagpatakbo at sila ang nagpasya kung ano ang idaragdag o babawasan. Hindi ang Malacañang, hindi ang House, at hindi si Speaker Romualdez.
Pagdating sa PhilHealth, parehong intact ang NEP at ang House GAB. Ibig sabihin, hindi binawasan ang PhilHealth sa bersyon ng House. Pero pagdating sa BiCam, naging zero at tuluyang nabura. Ito ang eksaktong tugma sa lumabas na Supreme Court ruling: hindi House ang nagbawas, kundi BiCam nina Chiz at Zaldy. Kung House sana ang may sala, bakit nanatiling intact sa NEP at sa House GAB pero biglang naging zero pagkatapos ng BiCam? Malinaw: ang pagbawas ay desisyon ng BiCam.
Hindi lang PhilHealth ang tinamaan. Malalaking bawas ang ginawa sa pondo ng mga ahensyang nagbibigay ng ayuda at pangunahing serbisyo tulad ng DSWD, DOH, DOLE, at DOTr. Lahat ito naapektuhan dahil sa mga galaw sa BiCam.
Ang ugat nito ay ang pangangailangang gumawa ng fiscal space para sa tinatawag na 142 bilyong pisong BiCam insertions. Ang malaking bahagi ng insertions na ito ay napunta sa mga probinsyang pinakikinabangan ng ilang senador at kongresista tulad ng Bulacan, Sorsogon at Davao. Hindi aksidente ang mga bawas; kailangan nila ng mapaglilipatan ng pondo para sa insertions na ito.
Kaya huwag kalimutan: binawasan o tinanggalan nina Chiz at Zaldy ng pondo ang PhilHealth, DepEd, DOH at iba pang ahensya dahil kailangan nilang gumawa ng espasyo para sa kanilang insertions. Ang kabuuan nito ay umaabot sa 142 bilyong piso.
Ang direksyon ng pananagutan ay malinaw: nakapunta ang malaking bahagi ng insertions sa mga lugar na may politikal na interes at nasa ilalim ng impluwensya ng mga nagmaniobra sa BiCam. Kaya may malinaw na basehan para sa accountability.
⸻
TAGLINE
Kapag ang utak ng BiCam maneuvers ay nasusukol, siguradong iingay para lituhin ang publiko. Pero malinaw ang dokumento at malinaw ang nangyari: sina Chiz at Zaldy ang nagputol ng pondo, kabilang ang PhilHealth. Numbers, not narratives.
