11/04/2022
20asr boshlari va oʻrtalaridagi Amerika Hollywood kinolari, rasmlari, asarlarini kuzatib shunga etibor berdim: Ilgari AQSHda ham Oq tanli (White People) amerikanlarda ham oila madaniyati yuksak, oʻz madaniyati, qadriyatlariga rioya qiladigan jamiyat tasvirlangan. Dasturxon oldida butun oila yegʻilib jam boʻlgan. Katta oiladan iborat boʻlgan, oilada Dodasi, Buvisi ham boʻlgan, oʻz diniy odatlariga amal qiluvchi, Erkak kishi boshqaruvidagi Patriarxal oila tasvirlangandi.
Usha davrdagi kinolarni hozirgi Hollywood kinolaridagi Amerikalik oq tanli oilalarni hayoti bilan solishtirib ham boʻlmaydi. Hozir Oq tanli Amerikalik oilani chamasi shunday tasvirlashadi: Eridan ajrashgan "Mat odinochka" ayol va uni 1 yoki 2 nafar farzandi. Butunlay Feminismga asoslangan "oila". Oila ham emas qandaydir klub. Farzandlari Onasini bir tiyinga ham olmaydigan qilib koʻrsatadi. Bolani tarbiyalashga esa vaqt yoʻq. Ayol kunu tun ishda. Ajrashmagan Oq tanli oila tasvirlansa ham (bu juda nodir holatda boʻladi, negadir 95% kinoda Oq tanli Amerikalik oila ajrashgan boʻladi) Erni qandaydir landavur, yoki oila masulyatini eplay olmaydigan erkak qilib tasvirlashadi. Oʻzi yaxshilab qarasa Hollywoodda faqat Qora tanli oilada Ota onasi ham bor qilib koʻrsatishadi.
Eski Amerikan kinolarida esa qandaydir oila madaniyati sogʻlomroq tasvirlangan. Bolalar ota onasini hurmat qiladi, ularga quloq soladi. Uyda Erkak kishi rahbar, ayoli esa farzand tarbiyasi bilan shugʻullanadi.
Oq tanli Amerikaliklar shu yillar orasida aslida koʻp narsani yoqotishgandek, eng asosiysi oila madaniyatini... Davlatini ham yoʻqotishni boshlashmoqda.
©Khamidoff Bobur
P.S. Ogʻriqli mavzu. Kino tarbiya vositasi emas va yana shunga oʻxshash fikrlarni ijodkorlar tinimsiz takrorlashadi. Buni koʻproq rejissyorlarning himoya qobigʻiga oʻxshataman. Izohlayman, men tomoshabob (pul uchun) boʻlishi uchun yengilroq(bachkanaroq) film oldim va bilamanki, fikri tiniqroq insonlar buni tanqid qiladi. Va men kino tarbiya vositasi emas, tarbiya uyda beriladi degan shior bilan goʻyoki oʻzimni oliy sanʼatni tushunuvchi inson qilib koʻrsatib, ularni ahmoqqa chiqara boshlayman.
Kinoni oilaga, jamiyatga va boringki butun millatga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsiri bor. Bu taʼsir siz oʻylagandan ham yuqoriroq. Izohlayman, qaynona-kelin muammosi bizda azaldan bor lekin qachon davlat darajasigacha chiqib, deyarli har 3 oiladan bittasida shu muammo koʻtariladigan boʻldi? Qachonki, filmlarimizda yoppasiga qaynona-kelin janjali koʻrsatila boshlaganda. Qachon ajrashishlar soni oldingi yillarga nisbatan ikki-uch barobarga oshdi? Qachonki, ayni temada bir qancha valakida filmlar koʻpayganda.
Kinoda teskari targʻibot nisbatan ommaga koʻproq taʼsir oʻtkazadi. Agar jamiyatdagi biror muammoga qarshi insonlar xulosa chiqarishi uchun filmlar yaratilishni boshlagan boʻlsa, ayni shu muammoni teskari usulda targʻibotiga ham sabab boʻlaveradi.
Qanday qilib? Masalan, giyohvandlikni oxiri qanchalik ayanchli boʻlishini koʻrsatish uchun, uning kayf berishini ham kamida shu darajada tasvirlashga toʻgʻri keladi.
Yana bir misol oʻlaroq fakt keltiraman: bitta Poʻlat Alamdar obrazi bilan butun boshli turk erkaklariga, umuman millatiga taʼsir oʻtkazdi. Zamonaviy musulmon turk erkagi, davlat doimo aybsizligi, amaldorlar aybdorligi, millatni sevish, har qanday vaziyatda politsiyani oʻldirmaslik, unga boʻysunish va yana shunga oʻxshash bir qancha gʻoyalar aholiga toʻgʻridan-toʻgʻri turk qahramoni misolida singdirildi va soʻngi oʻn yillikda qay darajada oʻzgarishiga sabab boʻldi. Bizda esa soʻngi 2 yildan beri inkubatordan chiqayotgan seriallarimiz, doimiy ravishda oila muammosiga urgʻu berishmoqda va bizni(Oʻzbeklarni) ichimizdan, ayni oila atalmish tarixan eng yuksak va Oʻzbek millarining eng asosiy oʻzagidan xarob qilishga toʻgʻridan-toʻgʻri xizmat qilmoqda.
P.S.S. Haqiqiy Oʻzbeklarni bu usulda xarob qilish, bizga sevimli boʻlgan "Kelinlar qoʻzgʻoloni" filmi orqali boshlangan edi va hozirga qadar jadal rivojlanmoqda afsuski.
Kinobek
