25/11/2025
CHỈ SỐ VƯỢT LÊN NGHỊCH CẢNH AQ - BẠN CÓ ĐANG THIẾU?
Cách đây không lâu, bạn tôi tâm sự với tôi vấn đề mà cô ấy gặp phải ở công ty mới:
So với đồng nghiệp, cô ấy phát hiện ra là khả năng trao đổi, kĩ năng giao tiếp của mình không mạnh, khá chìm ở trong bộ phận. Vì vậy mà cô ấy bắt đầu hoài nghi năng lực của mình, sợ bị so sánh với mọi người, cảm xúc cũng theo đó mà trở nên tiêu cực, chán nản đi rất nhiều.
Tôi khích lệ cô ấy ngoài thời gian đi làm thì luyện tập nhiều hơn khả năng biểu đạt, cô ấy lắc lắc đầu, cảm thấy mình đẻ ra tính cách đã hướng nội rồi, có nỗ lực cũng vô dụng. Cô ấy cho rằng bản thân không đủ khả năng, nhưng thực ra là bởi AQ của cô ấy không đủ.
🔸 AQ là gì?
Tác giả của lý thuyết về AQ (Adversity Quotient) - Tiến sĩ Paul Stoltz - cho biết: "AQ là khả năng đối phó với nghịch cảnh của một người." Có thể chịu đựng và khắc phục được khó khăn hay không, đây là sự khác biệt giữa một người bình thường và một người thành công.
🔸 Vì sao lại nói như vậy?
Bởi lẽ cuộc đời của ai cũng vậy, cũng đều có những khoảnh khắc thăng rồi lại trầm, tới cuối cùng, bạn đạt được độ cao cuộc đời bao nhiêu, nó phụ thuộc vào việc khi ở dưới đáy vực, khi chạm đáy thất bại, bạn làm những gì. Thái độ của bạn khi đối mặt với nghịch cảnh, ảnh hưởng tới số mệnh của bạn.
🔸 Vậy đứng trước nghịch cảnh, con người ta thường làm gì?
Tiến sĩ Paul Stoltz trong cuốn sách mang tên "AQ" chia con người ra làm 3 kiểu: người từ bỏ, người cắm trại và người leo núi.
- Người bỏ cuộc có cuộc sống thế nào cũng được, khi đối mặt với khó khăn, phản ứng đầu tiên của họ là né tránh hoặc từ bỏ, trông thì có vẻ rất thảnh thơi, không vướng bận, nhưng thực tế thái độ này rất dễ khiến chúng ta mất đi quyền làm chủ với vận mệnh.
- Người cắm trại sau khi có được một vài thành tích nào đó sẽ không còn hứng thú theo đuổi thử thách, lâu dần, thời gian mài mòn đi ý chí chiến đấu của họ, họ bắt đầu công cuộc dậm chân tại chỗ, bị người leo núi vượt qua.
Thực ra, rất nhiều người trên thế gian này đều là người cắm trại, sau khi đã có được một công việc mà họ cho là ổn định, họ dần dần mất đi chí tiến thủ, sự tự giác kỉ luật nỗ lực trước đó biến thành sự buông thả, lười biếng.
- Còn người leo núi là người trưởng thành, phát triển suốt đời. Họ sẵn sàng tiếp nhận những thử thách mới, họ vui vẻ với nghịch cảnh bởi theo họ, đó là cơ hội để họ nâng cao bản thân, phát huy tối đa tiềm năng bản thân. Họ sống hết mình với cuộc sống, không phụ lòng thời gian.
🔸 Trong 3 kiểu người này, hầu hết chúng ta đều hi vọng bản thân có thể trở thành người leo núi, nhưng tại sao trong thực tế cuộc sống lại có rất nhiều người lựa chọn từ bỏ khi gặp phải khó khăn?
Nguyên nhân đó là bởi một một hiện tượng tâm lý mang tên "tâm lý bất lực quán tính." Tâm lý này bắt nguồn từ một thí nghiệm trên động vật do nhà tâm lý học Martin Seligman thực hiện.
Ông nhốt con chó vào trong cái lồng, khi tín hiệu vang lên, ông sẽ lấy điện kích nó. Trước lần kích điện vòng 2, người làm thí nghiệm sẽ mở cửa lồng, lúc này, con chó không lựa chọn chạy ra ngoài, khi nghe thấy tiếng tín hiệu vang lên, nó sẽ nằm xuống rồi rên rỉ một cách bất lực.
Vốn dĩ có thể lựa chọn làm điều gì đó để có thể tránh khỏi những hậu quả đáng tiếc, nhưng lại luôn tin rằng làm gì cũng vô dụng, đợi sự đau đớn tìm đến, đây chính là "bất lực quán tính". Sự bất lực quán tính này sẽ mài mòn động lực của chúng ta, khiến chúng ta ngày một trở nên bi quan, tiêu cực, không tin rằng nỗ lực là có ích.
🔸 Vậy tại sao cảm giác bất lực muốn từ bỏ lại xuất hiện?
Các nhà khoa học sau khi nghiên cứu đã phát hiện ra rằng mấu chốt nằm ở cách bạn gán ghép nguyên nhân cho một vấn đề nào đó, khi bạn quy vấn đề về "tự thân hóa, phổ biến hóa và vĩnh cửu hóa", trong bạn sẽ rất dễ nảy sinh ra tâm lý bi quan.
- "Tự thân hóa" nghĩa là cho rằng vấn đề nằm ở chính bản thân mình.
- "Phố biến hóa" nghĩa là cho rằng vấn đề này ảnh hưởng tới mọi mặt trong cuộc sống của mình.
- "Vĩnh cửu hóa" nghĩa là cho rằng vấn đề này sẽ tồn tại mãi mãi, không bao giờ có thể thay đổi.
Phương thức tư duy này về lâu về dài sẽ làm giảm sự tự tin của con người và khiến chúng ta nảy sinh ra cảm giác bất lực.
🔸 Vậy làm sao để tránh những suy nghĩ bi quan, nâng cao AQ của bản thân?
- Trước tiên, nâng cao khả năng nhận biết:
Hãy quan sát xem khi nghịch cảnh xảy đến, bản thân chúng ta thường sẽ có phản ứng ra sao. Chẳng hạn như khi công việc không thuận lợi, hãy quan sát xem bản thân sẽ trở nên thất vọng, lạc lõng, hiệu suất công việc thấp; hay là cảm thấy tức giận, vô thức đùn đẩy hết trách nhiệm cho người khác; hay là cứ bị động ở đó oán than, không muốn làm gì…
Dũng cảm đối mặt với suy nghĩ thật của nội tâm, khi bạn nắm bắt được phản ứng của bản thân khi đối mặt với nghịch cảnh, bạn mới biết được nghịch cảnh nó ảnh hưởng tới hành động của mình ra sao.
- Tiếp theo, hoài nghi:
Hãy tự hỏi mình một số câu hỏi:
Tôi không thể kiểm soát được việc này ư?
Việc này sẽ ảnh hưởng tới mọi phương diện trong cuộc sống của tôi ư?
Việc này sẽ ảnh hưởng lâu dài ư?
Những câu hỏi này là để bác bỏ những niềm tin tiêu cực trong tâm trí và kiểm tra từng thứ một với tư duy lý trí để xem liệu bạn có đang phóng đại những khó khăn hay không. Rất nhiều khi, con người ta chỉ là đang bị đại não của mình dọa sợ thôi chứ thực ra sự việc nó cũng không hề to tát tới mức như vậy.
- Cuối cùng, dùng hành động thay đổi nhận thức:
Sau khi bộ não trở lại trạng thái lý trí, bước tiếp theo là liệt kê ra kế hoạch hành động để giải quyết vấn đề và liệt kê tất cả những việc bạn có thể làm. Hãy tin rằng hành động luôn là liều thuốc giải tuyệt vời nhất cho mọi lo lắng và muộn phiền.
Đừng dễ dàng đóng tất cả các khả năng của bạn, bạn có thể thay đổi bất cứ lúc nào để cuộc sống của bạn tốt đẹp hơn.
😶
- Theo Alexx.