29/12/2025
Mấy ngày nay, đọc những bình luận quanh vụ tai nạn của đoàn từ thiện ở Lào Cai, mình thấy lòng nặng trĩu Không phải vì câu hỏi “ở hiền có gặp lành không”, mà vì cách nhiều người vội vàng dùng Phật pháp để trả lời một bi kịch.
Người ta chết rồi. Gia đình họ đang đau.
Vậy mà vẫn có những lời rất “đạo”: nào là nghiệp kiếp trước, nào là cộng nghiệp tới kỳ, nào là trả cho xong để nhẹ đường sau. Nói không sai về mặt lý, nhưng nói sai thời điểm thì cũng thành sai đạo.
Phật pháp không dạy chúng ta trở thành người giải thích cái chết của người khác. Phật pháp dạy chúng ta cúi xuống trước nỗi đau, và biết im lặng khi cần im lặng.
Đức Phật từng nói rất rõ: nghiệp là điều sâu kín, không phải thứ để phàm phu đem ra suy đoán. Ngay cả với chính mình, còn chưa thấy trọn nghiệp của mình, thì lấy tư cách gì để kết luận nghiệp của người vừa nằm xuống?
Tai nạn, trước hết, là tai nạn.
Nó đến từ đủ thứ rất đời: đường xấu, xe đông, thời tiết, sơ suất của con người, những điều không ai muốn và cũng không ai kịp né. Phật pháp không phủ nhận những nguyên nhân rất trần thế đó. Ngược lại, Phật dạy thấy đúng như thật, chứ không phải cái gì cũng quy về “do kiếp trước”.
Nếu cái chết nào cũng được giải thích bằng nghiệp, thì rất dễ biến Phật pháp thành một thứ định mệnh lạnh lùng: ai gặp nạn là “đáng”, ai chết là “tới số”. Mà như vậy thì từ bi ở đâu?
“Ở hiền gặp lành” chưa bao giờ có nghĩa là sống hiền thì được miễn tai nạn. Đức Phật không hứa điều đó. Ngài chỉ chỉ ra một sự thật rất thẳng: vô thường không chừa một ai. Người hiền cũng già, người tu cũng bệnh, người làm thiện cũng có thể chết bất ngờ. Không phải vì họ sống sai, mà vì đó là bản chất của đời sống này.
Điều làm nên sự khác biệt không phải là họ có chết hay không, mà là họ đã sống như thế nào trước khi chết.
Nếu một người ra đi trong lúc đang giúp người khác, thì đó không phải là bi kịch để đem ra mổ xẻ nghiệp báo, mà là một sự thật cần được kính trọng và cúi đầu.
Có một ranh giới rất mong manh giữa trí tuệ và vô cảm.
Khi ta dùng nhân quả để lý giải cái chết của người khác, nhất là trong lúc người thân họ còn đang run rẩy vì đau, thì rất dễ vượt qua ranh giới đó lúc nào không hay.
Phật pháp, suy cho cùng, không phải để trả lời hết mọi câu hỏi “vì sao”.
Phật pháp là để dạy chúng ta nên sống thế nào khi không có câu trả lời.
Có những lúc, điều đúng nhất không phải là nói cho hay, nói cho đúng giáo lý, mà là không nói gì cả. Chỉ thắp một nén hương trong lòng, giữ một sự tôn trọng cho người đã khuất, và để nỗi đau được đi qua theo cách tự nhiên của nó.
Nếu có một điều nên học từ bi kịch này, thì không phải là sợ nghiệp, cũng không phải là tranh cãi đúng – sai. Mà là nhớ lại rằng: mình cũng mong manh y như họ.
Để bớt phán xét.
Để bớt dùng đạo lý làm vũ khí.
Để khi còn sống thì sống tử tế hơn, nói lời mềm hơn, và thương nhau nhiều hơn.
Người đã đi, xin để họ yên.
Người còn ở lại, xin đừng bắt họ phải hiểu đạo ngay trong lúc đau.
Phật pháp không nằm ở việc giải thích cái chết của người khác,
mà nằm ở cách mình đối xử với nỗi đau của họ như thế nào.
Chỉ xin một lời nguyện rất đời:
Nguyện cho người đã khuất được an lành.
Nguyện cho người ở lại đủ sức bước qua đoạn này.
Và nguyện cho chúng ta học được một điều rất khó, nhưng rất Phật:
biết im lặng đúng lúc, và biết thương cho trọn.
Nam mô A Di Đà Phật 🙏
