29/08/2026
CẢNH GIÁC NHỮNG “BIẾN THỂ” MƯỢN DANH GEN Z PHÁ HOẠI TƯ TƯỞNG
Thế hệ trẻ hiện nay được biết đến với sự năng động, khả năng tiếp cận với khoa học, công nghệ hiện đại nhanh nhưng cũng là nhóm người đang chịu sự tác động không nhỏ bởi các tiêu cực xã hội. Các đối tượng chống đối chính trị đã và đang tìm mọi cách tác động, chuyển hóa nhận thức, từng bước làm suy giảm “sức đề kháng” trước các thông tin xấu, độc, gieo rắc mầm mống biểu tình, bạo loạn, “cách mạng màu” trong giới trẻ ở Việt Nam.
Thời gian gần đây, cụm từ “Gen Z” xuất hiện ngày càng nhiều trong các nội dung tuyên truyền, kích động trên không gian mạng. Đặc biệt, sau khi tại một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á xuất hiện các cuộc biểu tình có sự tham gia của giới trẻ được lan truyền mạnh.
Từ những sự kiện này, một số phương tiện truyền thông Việt Nam đã đưa tin, phân tích và cảnh báo về phương thức lợi dụng tâm lý, đặc điểm của thế hệ trẻ để kích động tụ tập, biểu tình, gây rối và thúc đẩy những bất ổn xã hội, nhất là trong bối cảnh hiện nay khi mạng xã hội có khả năng lan truyền các thông tin sai trái, thù địch với tốc độ rất nhanh.
Lợi dụng vấn đề này, các đối tượng tìm cách đánh tráo khái niệm, biến cảnh báo thành câu chuyện truyền thông, vu cáo chính quyền “đàn áp Gen Z”, “không cho người trẻ suy nghĩ độc lập”. Thay vì trực tiếp kêu gọi thế hệ trẻ chống đối, họ tìm cách tiếp cận, len lỏi vào đời sống, ngôn ngữ, nói theo cách của giới trẻ, ca ngợi “cái tôi”, “tư duy độc lập”, “quyền được phản biện”.
Qua đó nhằm tạo ra một nghịch lý đó là càng có thông tin cảnh báo từ cơ quan chức năng, cơ quan báo chí về nguy cơ tác động tiêu cực đến giới trẻ, các đối tượng càng tìm cách khiến người trẻ tin rằng chính việc cảnh báo mới là vấn đề phải “cảnh giác”, từ đó dẫn dắt những người thiếu bản lĩnh rằng, khi chính quyền, báo chí nói đến “cách mạng màu”, “biểu tình”, “kích động” hay “diễn biến hòa bình” là đã có sự quy chụp đối với thanh niên! Đây là kiểu đánh tráo bản chất vấn đề nhằm kích động tư duy, nhận thức lệch lạc trong giới trẻ rất nguy hiểm, đòi hỏi cần nhận diện và ngăn ngừa.
“Khen Gen Z” để kích thích tâm lý đối đầu
Một trong những “biến thể” dễ nhận thấy là “khen Gen Z để kích động Gen Z”. Đây là thủ đoạn hết sức tinh vi, các đối tượng không trực tiếp phủ nhận Gen Z mà tìm cách “tung hô” người trẻ để kích thích tâm lý đối đầu với báo chí và cơ quan nhà nước. Những lời lẽ như “Gen Z quá thông minh”, “giới trẻ đã nhìn thấu”, “người trẻ có năng lực suy luận hơn những gì người khác tưởng” để vinh danh họ là người có khả năng “phản biện xã hội”, khả năng lãnh đạo để tạo ra một “xã hội mới tốt đẹp hơn”, làm cho giới trẻ đắm chìm trong ảo mộng về một xã hội đa nguyên, đa đảng, dân chủ, nhân quyền, tự do khai phóng…
Cách thức này đánh trúng tâm lý muốn khẳng định bản thân, muốn được công nhận là khác biệt và có chính kiến của một bộ phận người trẻ. Trong khi đó việc nhận diện phương thức lợi dụng mạng xã hội để kích động không có nghĩa coi mọi người dùng là đối tượng cần kiểm soát. Cho nên cảnh báo nguy cơ “cách mạng màu”, bạo loạn, kích động tụ tập gây rối sẽ không đồng nghĩa phủ nhận quyền phản ánh, góp ý và phản biện chính đáng của công dân. Thế nhưng, các đối tượng thường cố tình xóa nhòa ranh giới đó, biến “cảnh báo nguy cơ” thành “chụp mũ”, biến “đấu tranh với thông tin sai lệch” thành “bịt miệng”, biến “bảo vệ an ninh thông tin” thành “kiểm soát tư tưởng”...
Đằng sau lời nói mĩ miều ấy là một âm mưu thâm độc nhằm thao túng tâm lý và dẫn dắt những người nhẹ dạ cả tin theo những quan điểm tiêu cực, đó là buộc họ phải nghi ngờ tiếng nói từ chính quyền, báo chí, coi mọi cảnh báo của cơ quan chức năng là “chụp mũ”; đồng thời nhìn nhận mọi phản hồi trên mạng xã hội như một “cuộc nổi dậy” chống lại cơ quan nhà nước. Một khi người trẻ đã tin và bị dẫn vào cuộc tranh luận này rất dễ bị đẩy sang tâm lý đối đầu với cơ quan chức năng và đặc biệt là không tin vào khuyến cáo của cơ quan chức năng, các cơ quan báo chí, truyền thông chính thống.
Với những chiêu trò từ chiến dịch truyền thông bẩn nêu trên, đích cuối cùng của các thế lực thù địch chính là kêu gọi người trẻ quay lưng với các nguồn thông tin chính thống. Nếu thủ đoạn này thành công, hậu quả không chỉ nằm ở một cuộc tranh luận trên không gian mạng mà dần dần làm xói mòn, suy yếu khả năng tự bảo vệ của cộng đồng trước thông tin sai lệch, kích động.
Biến việc báo chí tiếp thu phản hồi thành “chiến thắng” của giới trẻ
Khi một sản phẩm báo chí nếu có thông tin chưa đúng liên quan đến Gen Z và được chỉnh sửa, các đối tượng sẽ hả hê tung hô, biến sự việc này thành “bằng chứng thất bại” của báo chí truyền thông. Trong khi đó, khi một phóng sự hoặc sản phẩm truyền thông nhận được phản hồi từ công chúng, việc cơ quan báo chí kiểm tra lại thông tin, giải thích, bổ sung hoặc chỉnh sửa nội dung nếu phát hiện điểm chưa phù hợp là hoạt động bình thường trong nghiệp vụ báo chí. Điều đó cho thấy báo chí có trách nhiệm với thông tin và tôn trọng phản hồi của công chúng.
Tuy nhiên, với lăng kính cực đoan, thiếu thiện chí, các đối tượng cố tình thêu dệt thành một câu chuyện khác gắn với giới trẻ khi cho rằng “Gen Z đã khiến nhà đài phải sửa”, “cộng đồng mạng đã buộc báo chí xuống nước”, “người trẻ đã thắng truyền thông”…
Với “miệng lưỡi diều hâu”, họ cố tình thay đổi cách diễn đạt, qua đó “phù phép” một hoạt động nghiệp vụ bình thường thành mục tiêu để công kích; đồng thời tung hô như thành quả của giới trẻ và cho rằng mỗi lần báo chí tiếp thu ý kiến đều là một lần “hệ thống bị đánh bại”, từ đó kích thích tâm lý đối đầu.
Nếu cách nhìn này được lặp đi lặp lại, công chúng sẽ dần không còn nhìn việc báo chí sửa sai như biểu hiện của trách nhiệm mà coi đó là dấu hiệu của “sự khuất phục”. Đây chính là “biến thể” mới, nguy hiểm mà các đối tượng hướng tới nhằm phá hoại tư tưởng với giới trẻ hiện nay.
Cảnh giác với thủ đoạn lấy cá biệt để đại diện cho số đông
Tại Việt Nam, số người trong độ tuổi thanh niên (từ 16 đến 30 tuổi) là hơn 20 triệu người, chiếm khoảng 20,1% dân số cả nước và phần lớn người trẻ đều sử dụng mạng xã hội. Bên cạnh một bộ phận thanh niên bị ảnh hưởng bởi văn hóa ngoại lai, phai nhạt lý tưởng cách mạng, có lối sống thực dụng, dễ bị tác động bởi mặt trái của nền kinh tế thị trường, những biến động chính trị, xã hội và dễ bị dẫn dắt bởi những thông tin, quan điểm sai trái, đại đa số thanh niên Việt Nam đều có lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc.
Do đó, một số tài khoản phản ứng trên mạng xã hội không thể trở thành “Gen Z lên tiếng”; một nhóm người tham gia tranh luận không thể đại diện cho “giới trẻ Việt Nam”; một hashtag được chia sẻ nhiều cũng không thể mặc nhiên được xem là ý chí của xã hội. Trên mạng xã hội, thuật toán thường ưu tiên những nội dung gây tranh luận, kích thích cảm xúc và tạo tương tác, vì vậy một quan điểm cực đoan hoàn toàn có thể tạo ra cảm giác rằng nó phổ biến hơn thực tế.
Đây là lý do người dùng cần đặc biệt cảnh giác với những câu khẳng định tuyệt đối như “Gen Z đều nghĩ rằng...”, “giới trẻ Việt Nam đang quay lưng...”, “ai cũng biết rằng...”. Những câu chữ tưởng như khẳng định sự đồng thuận xã hội thực chất có thể chỉ được xây dựng từ một bộ phận rất nhỏ dữ liệu hoặc thậm chí không có dữ liệu. Do đó, một lần nữa cần khẳng định một vài cá thể ồn ào được dàn dựng như kịch bản trên mạng không thể đại diện cho tiếng nói của hàng triệu người trẻ đang học tập, lao động, sáng tạo và đóng góp bình thường cho đất nước.
Vai trò của xã hội và Gen Z trong đẩy lùi chiến dịch truyền thông sai trái, độc hại
Trước những diễn biến nêu trên, các cơ quan, ban, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, nhà trường và gia đình cần tăng cường công tác giáo dục chính trị, đạo đức lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Cần cảnh báo để họ hiểu rõ âm mưu và bản chất của “cách mạng màu”, đặc biệt là các luận điệu mạo danh “yêu nước”, “khai phóng”, phản biện nhưng thực chất là kêu gọi tụ tập, gây rối ANTT. Làm tốt nội dung này, giới trẻ có điều kiện nâng cao có ý thức cảnh giác cao độ khi sử dụng mạng xã hội, có nhãn quan chính trị, bản lĩnh vững vàng, tạo sức đề kháng, nhận thức rõ thông tin xấu độc, chuẩn mực khi tham gia môi trường mạng.
Bên cạnh đó, mỗi người trẻ cần hình thành cho mình một “bộ lọc” thông tin đủ mạnh để không trở thành mắt xích vô tình tiếp sức cho các chiến dịch kích động trên không gian mạng. Muốn vậy, Gen Z cũng cần không ngừng học tập nâng cao hiểu biết các vấn đề chính trị, xã hội, pháp luật; tuyệt đối không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng.
Trước một thông tin có tính kích thích, người trẻ cần tập cho mình thói quen “đọc chậm” thay vì “chia sẻ nhanh”; kiểm tra nguồn đăng, tìm thông tin gốc; đọc toàn bộ nội dung thay vì chỉ nhìn tiêu đề, đối chiếu với các nguồn chính thống và nguồn độc lập có uy tín, kiểm tra hình ảnh, video có bị cắt ghép hoặc lấy từ một sự kiện khác hay không và đặc biệt, cần cảnh giác với những bài viết chụp mũ thiếu tính khách quan, những tài khoản sử dụng ngôn ngữ thù ghét, miệt thị, chia rẽ…
Hơn nữa, cần thống nhất nhận thức, việc nâng cao “sức đề kháng” cho Gen Z trước thông tin xấu độc không có nghĩa là ngăn người trẻ phản biện. Trái lại, phải làm cho người trẻ phản biện thông minh hơn, có trách nhiệm hơn và dựa trên sự thật khách quan.
Bản lĩnh của Gen Z Việt Nam hôm nay không phải là “nổi giận” theo lời kẻ khác, càng không phải là chạy theo bất kỳ “ngọn cờ” nào được dựng lên trên mạng xã hội.
Bản lĩnh ấy nằm ở khả năng tự suy nghĩ, tự kiểm chứng, biết phản biện nhưng không cực đoan; biết đặt câu hỏi nhưng không phủ định mù quáng; biết sử dụng mạng xã hội nhưng không để mạng xã hội điều khiển nhận thức của mình. Và đó cũng chính là “lá chắn” hữu hiệu để những kịch bản kích động Gen Z, dù được khoác lên bao nhiêu mỹ từ hào nhoáng, không thể biến người trẻ Việt Nam thành những “quân cờ” trong các chiến dịch chống phá trên không gian mạng.
Phạm Duy (Học viện An ninh nhân dân)
Báo CAND
