NinhBinh Heritage

19/10/2025

Phong cảnh Kẻ Sở và Vương cung thánh đường Sở Kiện, ảnh chụp năm 1890.
---------------------
Tên "Sở Kiện" là ghép từ tên của làng Sở (hay Ninh Phú) chuyên làm ruộng và làng Kiện (hay Kiện Khê) chuyên nghề buôn bán, nung vôi. Thời xưa, với địa hình hiểm trở, Sở Kiện từng là trung tâm giáo phận Đàng Ngoài từ năm 1659, giáo phận Tây Đàng Ngoài từ năm 1858 đến 1892.
Vương cung thánh đường Sở Kiện (Duomo di Sở Kiện, còn được gọi là Nhà thờ Kẻ Sở) là một nhà thờ Công giáo Rôma tọa lạc ở phường Châu Sơn, tỉnh Ninh Bình, thuộc Tổng Giáo phận Hà Nội.
Đây là một trong những nhà thờ cổ kính và to lớn nhất của tổng giáo phận này, từng đóng vai trò như một nhà thờ chính tòa giáo phận từ năm 1882 đến 1936 (từ năm 1936 nhà thờ chính tòa chuyển sang Nhà thờ Lớn Hà Nội).
Cho đến nay, Sở Kiện là công trình duy nhất ở Việt Nam có khuôn viên được quy hoạch và xây dựng theo kiểu quần thể nhà thờ duomo của Ý.
--------------------------
Tonkin : Ke So, vue générale.
-------------------------
Nguồn trích dẫn:
1. Frédéric Mantienne in Franchini, Philippe ; Ghesquière, Jérôme (dir.), Des photographes en Indochine. Tonkin, Annam, Cochinchine, Cambodge et Laos au XIXe siècle, Marval & Réunion des musées nationaux, 2001, p. 51.
2. Hình trên thư viện Pháp:
https://humazur.univ-cotedazur.fr/s/humazur/item/7914 #?c=&m=&s=&cv=&xywh=-1%2C-551%2C4661%2C4661
------------------
Ảnh do Raphael Moreau chụp, Làng Việt xưa và nay phục chế và chuyển màu.

08/10/2025

LỄ HỘI ĐỀN XÁM

Đền Xám (còn gọi là đình Xám, đình Hát) ở thôn Lạc Đạo, xã Hồng Quang, huyện Nam Trực (Nam Định), nay thuộc phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình. Lễ hội diễn ra từ ngày 17 đến 19/8 âm lịch.

Đền là nơi thờ Phụ dực quốc chính Thượng tướng quân Trần Minh Công (tên thật là Trần Lãm) - người đã góp công lớn giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước.

Đền Xám là công trình kiến trúc thể hiện tài năng, công sức sáng tạo của người dân lao động, là chứng tích lịch sử mang dấu ấn dân tộc, có niên đại trải dài qua các triều đại phong kiến từ vương triều Mạc, thế kỷ XVI, triều Hậu Lê thế kỷ XVII, XVIII đến triều Nguyễn từ thế kỷ XIX.

24/09/2025

Không gian trưng bày của tỉnh Ninh Bình ở Triển lãm thành tựu đất nước nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh với chủ đề “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” tại Trung tâm triển lãm quốc gia (Đông Anh, Hà Nội) tháng 9/2025.

24/09/2025

GHÉ THĂM TIỂU VƯƠNG CUNG THÁNH ĐƯỜNG SỞ KIỆN - KIỆT TÁC KIẾN TRÚC VÀ TÔN GIÁO

Cách Hà Nội khoảng 70 km về phía Nam, Vương Cung Thánh Đường Sở Kiện (hay Nhà thờ Kẻ Sở) nằm tại thị trấn Kiện Khê, tỉnh Hà Nam (nay thuộc Ninh Bình). Đây là một trong bốn tiểu vương cung thánh đường của Việt Nam.

Nhà thờ được khởi công ngày 25/10/1877, hoàn thành và khánh thành vào tháng 1/1883 dưới sự chỉ đạo của Đức Cha Paul-François Puginier Phước. Trong nhiều thập kỷ, nơi đây giữ vai trò Nhà thờ Chính tòa - trái tim của giáo phận Tây Đàng Ngoài (Hà Nội) và từng được đánh giá là công trình huy hoàng bậc nhất Đông Dương.
Mang phong cách Gothic châu Âu, nhà thờ dài 67,2m, rộng 31,2m, cao 23,2m, nổi bật với hai tháp chuông cao 27m và bốn quả chuông lớn, trong đó có quả nặng tới hơn 2 tấn. Kiến trúc kết hợp giữa vẻ uy nghiêm phương Tây và sự gần gũi Á Đông. Cho đến nay, Sở Kiện là công trình duy nhất ở Việt Nam có khuôn viên được quy hoạch và xây dựng theo kiểu quần thể nhà thờ Duomo của Ý.
Năm 2010, Sở Kiện chính thức được nâng lên hàng Tiểu Vương Cung Thánh Đường. Trải qua gần 150 năm, nhà thờ vẫn sừng sững trường tồn với thời gian. Toàn bộ mặt ngoài của nhà thờ vẫn giữ y như lúc mới xây dựng, toát lên vẻ cổ kính với những rêu phong in dấu thời gian.

Nguồn ảnh: Lâm Bảo Hoàng

23/09/2025

Bảo vật quốc gia Khánh đá chùa Điều, Bình Lục, Hà Nam (Ninh Bình 90)
Chùa Điều (Điều tự) thuộc thôn Đông Tự (Vũ Bản, Bình Lục) xây dựng trên thái ấp Quắc Hương của Thượng phụ Thái sư Trung vũ Đại vương Trần Thủ Độ (thời Trần). Thời hậu Lê, chùa Điều được tu bổ lớn. Hiện di tích còn bảo lưu một số hạng mục kiến trúc, đồ thờ, hiện vật mang đậm phong cách nghệ thuật thời hậu Lê, Nguyễn (thế kỷ XVII - XIX). Đặc biệt, chiếc khánh đá cổ tạo dựng đời vua Lê Hy Tông niên hiệu Chính Hòa thứ 13 (1692) là tác phẩm điêu khắc nghệ thuật đặc sắc, được xem như bảo vật quý của quốc gia.

Ảnh chụp tư liệu bảo tàng Hà Nam

13/09/2025

26/07/2025

THÔNG TIN THÚ VỊ VỀ TRANH ĐÔNG HỒ "ĐINH TIÊN HOÀNG"

Cố đô Hoa Lư vẫn còn đây. Sông Hoàng Long vẫn còn đó. Và dù vùng đất thiêng mang dấu ấn khai sáng cho dân tộc đang thay đổi mạnh mẽ nhưng những bí ẩn lịch sử về Đinh Tiên Hoàng và những nhân vật xung quanh ông mãi mãi là những câu chuyện quyến rũ mà các thế hệ sau không ngừng tìm cách giải mã. Rồng vàng bất ngờ hiện lên đưa "Thủ lĩnh chăn trâu" qua sông.

Sông Hoàng Long xưa còn có tên Đại Hoàng. Chuyện rằng, Đinh Bộ Lĩnh thuở nhỏ nhà nghèo phải đi chăn trâu cho người chú ruột là Đinh Thúc Dự. Được lũ trẻ mục đồng yêu quý tôn làm thủ lĩnh, cậu bé họ Đinh bày trò chơi cờ lau tập trận, tự xưng vương, với hai bên tả hữu là Đinh Điền và Nguyễn Bặc hộ vệ. Đinh Bộ Lĩnh còn tổ chức lễ khao quân, làm thịt một con trâu của người chú để tế lễ và chiêu đãi “ba quân”.

Nghe tin, ông Đinh Thúc Dự tức giận đến kinh hãi, vội cầm gươm chạy ra đồng đuổi đánh “vua” cháu ngỗ nghịch phạm thượng rước họa vào dòng tộc. Đinh Bộ Lĩnh cùng bạn chăn trâu chạy trốn, tới bến đò Trường Yên thì cùng đường, nước lớn sông rộng mà không có đò. Bỗng từ lòng sông sóng cuộn dâng lên rồng vàng xuất hiện đón Đinh Bộ Lĩnh đưa sang bờ bên kia. Đinh Thúc Dự đuổi tới bờ sông Đại Hoàng thấy rồng vàng cõng “vua” cháu thì càng thất kinh, bèn cắm gươm xuống đất chắp tay quỳ lạy theo.

Con sông này từ ấy mang tên Hoàng Long, còn nơi Thúc Dự cắm gươm mọc lên một ngọn núi được dân gian gọi là núi Kiếp Lĩnh (Cắm Gươm) và con đường mà Bộ Lĩnh trốn chạy từ đồng ra sông nay là đường Vua Đinh. Từ truyền thuyết này mà về sau Lễ hội cố đô Hoa Lư luôn có tục rước nước từ sông Hoàng Long về Đền vua Đinh để tế thần linh”.

Hình: Tranh dân gian Đông Hồ "ĐINH TIÊN HOÀNG"
Nội dung: Tư liệu

15/07/2025

Văn bia "Trùng tu tạo tác thánh tượng tiên triều Lê Đại Hành hoàng đế bi ký tính danh” - đền vua Lê - Cố đô Hoa Lư

Trong số văn bia hiện lưu giữ tại đền vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành ở xã Trường Yên, có duy nhất một văn bia hình hộp chữ nhật là văn bia ở đền thờ vua Lê Đại Hành ghi chép về việc trùng tu và tạo tác thánh tượng, niên hiệu Hoằng Định thập nhị niên (1612)

Được làm từ đá tự nhiên liền khối, gồm 3 khối đá ghép lại với nhau: Đế - thân - chóp. Bia hình hộp chữ nhật có bốn mặt, với chiều cao 1,75m, rộng 49 cm x 58 cm. Về mặt bố cục bia gồm có 3 phần: trán, thân và đế bia.

Trán bia cao 66 cm rộng 75 cm, tạo tác theo kiểu hình chóp, trên hẹp, dưới rộng, không trang trí hoa văn.

Thân bia, được tạo tác bởi một phiến đá lớn hình hộp chữ nhật, tiêu đề bia chạm chữ theo hàng ngang và nằm ở diềm của trán bia. Lòng bia khắc 48 dòng chữ theo chiều dọc với 1.356 chữ Hán.

Diềm bia chạm lưỡng Long chầu nhật, mặt nhật có nhiều tia sắc nhọn trông như ngọn lửa thiêng thiêu cháy mọi tà ma, bảo vệ sự trong sạch và an lành nơi đền thờ. Diềm hai bên được điêu khắc Rồng cuốn và các họa tiết hoa lá nhằm làm mềm hóa chất liệu thô của đá.

Đế bia là một khối đá hình hộp chữ nhật, được điêu khắc giật cấp, trông vững chắc và uy nghi.

Nội dung văn bia có kết cấu đầy đủ cả hai phần tự và minh, câu chữ sinh động. Phần đầu là một đoạn văn ca ngợi Thánh nhân có công lao thì được muôn đời những lớp người nối tiếp dựng đền, miếu để Xuân, Thu bốn mùa thờ cúng báo đáp, tiếp đó là phần kể về Phong Quận công Bùi Thời Trung vâng lệnh Đô nguyên soái tổng quốc chính thượng phục Bình An Vương khuyến khích quan viên xã Trường Yên hạ, hạng quân, hạng dân, phụ lão, thu thập gỗ chắp nối thước, tu sửa và làm ba pho thánh tượng. Đến ngày 19 tháng 6 năm Tân Hợi hưng công tạc tượng thánh Lê Đại Hành hoàng đế, thánh tượng Bảo quang Hoàng thái hậu, thánh tượng Ngọa triều hoàng đế. Ngày 24 tháng 6 năm Mậu Tý thì hoàn thành, sau đó đỏ xanh tô vẽ, son phấn tô màu, bảo tòa huy hoàng chiếu sáng. Ngày 24 tháng 7 cùng năm thì khai quang khánh thành, để có nơi quy y bốn mùa hương khói; Quốc đảo dân cầu đều ứng nghiệm, ơn mưa móc cho thiên hạ thái bình. Sau phần kê tên người hưng công tu sửa đền là phần ghi địa chỉ mua vật liệu tạo tượng: 本社督押買杷羅密錢壹貫五陌在石城縣將回再造三聖像 (Bản xã mua gỗ ở huyện Thạch Thành hết 1 quan 5 hào mang về làm lại ba pho thánh tượng).

Văn bia kết lại bằng một bài minh dài 14 câu, tóm lược công lao của Thánh nhân:

Ở huyện Gia Viễn
Có xã Trường Yên
Là nơi thắng tích
Đất vua lên ngôi
Miếu hiệu:
Lê Đại hành Hoàng đế
Thái hậu hiệu Bảo Quang
Ngọa triều Hoàng đế
Nối tiếp trị vì
Trong ngoài yên ổn
Nước nhà thịnh đạt
Bốn bên tỏ rõ
Kính cẩn thay
Thánh triều ghi rõ ở điển cũ.

Trích từ bài viết của chị Nguyễn Thị Kim Cúc
Nguồn codohoalu.vn

01/07/2025

Cuối cùng và Đầu tiên!

01/07/2025

[THƯ MỜI VIẾT BÀI HỘI THẢO]
Chúng tôi trân trọng kính mời Quý vị học giả, nhà nghiên cứu, giảng viên và những người quan tâm gửi bài viết tham gia Hội thảo khoa học Quốc tế "Các vị thánh tổ triều Lý trong lịch sử Phật giáo Việt Nam".

🎉THÔNG TIN HỘI THẢO
Hội thảo Quốc tế: Tháng 10/2025,
Chùa Bái Đính, Ninh Bình (1 ngày)
Thực địa: Di tích tại Ninh Bình (1 ngày)
Ngôn ngữ: Tiếng Việt, Tiếng Anh
Hình thức: Trực tiếp kết hợp trực tuyến.

📜NỘI DUNG CHÍNH
Nghiên cứu, sưu tầm tư liệu về các vị Thánh tổ thời Lý.
Đánh giá vai trò, đóng góp của các vị Thánh tổ đối với Phật giáo Việt Nam.
Xây dựng, phục dựng con đường hành hương theo dấu chân các vị Thánh tổ.

✅HƯỚNG DẪN GỬI BÀI
Hạn đăng ký tên và gửi tóm tắt: 30/07/2025
Hạn nhận toàn văn bài viết: 30/09/2025
Emai nhận bài: [email protected]

02/06/2025

Ninh Bình.

Ảnh của Marcus Lacey