Cầu khỉ PC

18/09/2026

Trẻ em có quyền lên mạng, nhưng cũng có quyền được bảo vệ trên mạng

Một đứa trẻ cầm điện thoại có thể bước vào một thế giới gần như không có biên giới.

Các em có thể học ngoại ngữ, tìm tài liệu, trò chuyện với bạn bè, khám phá tri thức chỉ trong vài giây. Nhưng cũng trên chính màn hình ấy, trẻ có thể gặp lừa đảo, bắt nạt, nội dung độc hại, người lạ tiếp cận, hình ảnh bị đánh cắp hoặc bị AI biến thành một sản phẩm giả mạo.

Bởi vậy, khi nói về quyền trẻ em trong thời đại số, chỉ nói đến quyền được tiếp cận internet là chưa đủ.

Trẻ em có quyền bước vào thế giới số. Nhưng các em cũng có quyền được bảo vệ khi ở trong thế giới ấy.

Bảo vệ không đồng nghĩa với tước bỏ quyền

Đây là điểm rất dễ bị đánh tráo.

Khi đặt ra biện pháp quản lý nội dung, bảo vệ dữ liệu cá nhân hay yêu cầu nền tảng có trách nhiệm đối với người dùng nhỏ tuổi, có quan điểm lập tức diễn giải đó thành “kiểm soát”, “hạn chế quyền tiếp cận thông tin”.

Nhưng hãy thử nhìn vấn đề từ phía một đứa trẻ.

Nếu hình ảnh của em bị lấy để tạo deepfake, ai bảo vệ em?

Nếu thông tin cá nhân bị thu thập và sử dụng trái phép, ai chịu trách nhiệm?

Nếu một người trưởng thành giả danh bạn bè để tiếp cận, dụ dỗ hoặc lừa đảo, liệu chỉ nói rằng internet là một không gian tự do có đủ để bảo vệ em?

Rõ ràng là không.

Quyền tiếp cận môi trường số không thể tách rời quyền được an toàn trong chính môi trường đó.

Công nghệ càng tiến bộ, rủi ro cũng thay đổi

Trước đây, cha mẹ thường dặn con không nói chuyện với người lạ ngoài đường.

Bây giờ, “người lạ” có thể xuất hiện ngay trong phòng ngủ của trẻ qua một tài khoản mạng xã hội.

Thậm chí người ấy chưa chắc tồn tại với khuôn mặt và giọng nói mà đứa trẻ đang nhìn thấy.

AI, deepfake và các công nghệ tạo sinh đang khiến ranh giới thật - giả ngày càng khó nhận biết. Một bức ảnh thật có thể bị đặt vào một câu chuyện giả. Một khuôn mặt có thể bị ghép vào video chưa từng xảy ra. Một giọng nói có thể được mô phỏng để tạo lòng tin.

Vì vậy, bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên số không thể chỉ bằng cách “cấm trẻ truy cập cái này, không cho trẻ xem cái kia”.

Quan trọng hơn là giúp các em có khả năng tự bảo vệ mình.

Một triệu học sinh học cách tự bảo vệ mình đáng nói hơn nhiều khẩu hiệu

Bài viết gốc đưa ra một con số rất đáng chú ý.

Cuộc thi “Học sinh với an ninh mạng 2026” đã thu hút 1.125.331 học sinh THCS của 6.840 trường tại 34 tỉnh, thành phố tham gia vòng sơ khảo; tương đương khoảng 15% tổng số học sinh THCS và khoảng 64% số trường THCS trên cả nước.

Giá trị của con số ấy không chỉ nằm ở quy mô một cuộc thi.

Hơn một triệu học sinh được tiếp cận kiến thức về an toàn mạng cũng có nghĩa là hơn một triệu người trẻ có thêm cơ hội học cách nhận diện một đường link đáng ngờ, một hành vi lừa đảo, một nguy cơ lộ thông tin cá nhân hay một cách ứng xử thiếu an toàn trên mạng.

Đó mới là cách quyền trẻ em được biến từ khái niệm thành năng lực tự bảo vệ trong đời sống thực.

Không nên biến mọi vấn đề của trẻ em thành một kết luận chính trị

Việt Nam vẫn còn những vụ việc trẻ em bị bạo lực, xâm hại, bắt nạt học đường hay gặp nguy hiểm trên môi trường mạng. Thừa nhận những vấn đề ấy không làm giảm đi những thành quả đã đạt được.

Ngược lại, nhận diện đúng vấn đề mới là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện chính sách và bảo vệ trẻ em tốt hơn.

Điều cần phân biệt là:

Phản ánh một vụ việc để yêu cầu bảo vệ trẻ em tốt hơn khác hoàn toàn với lấy một vụ việc để kết luận rằng trẻ em Việt Nam “không có quyền” hoặc “bị Nhà nước bỏ mặc”.

Một bên bắt đầu từ vấn đề để tìm giải pháp.

Bên kia bắt đầu từ một kết luận có sẵn rồi tìm sự việc để chứng minh cho kết luận ấy.

Khoảng cách giữa hai cách tiếp cận đó chính là khoảng cách giữa phản biện có trách nhiệm và suy diễn.

Thước đo cuối cùng vẫn là đứa trẻ

Việt Nam đã xây dựng nhiều lớp pháp lý liên quan đến an ninh mạng, dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời tham gia các cơ chế, công ước quốc tế liên quan đến quyền trẻ em và phòng, chống tội phạm mạng. Bài viết cũng dẫn đánh giá của đại diện UNICEF về những nỗ lực tiếp tục thúc đẩy quyền trẻ em tại Việt Nam.

Nhưng luật pháp hay những cam kết quốc tế cuối cùng cũng phải trở về một câu hỏi rất cụ thể:

Đứa trẻ được bảo vệ tốt hơn chưa?

Có biết nhận diện lừa đảo không?

Có biết bảo vệ hình ảnh và dữ liệu cá nhân không?

Khi bị bắt nạt hoặc xâm hại trên mạng, có biết tìm ai để được giúp đỡ không?

Gia đình, nhà trường, nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý có đủ khả năng can thiệp khi nguy cơ xuất hiện không?

Đó mới là những câu hỏi thực chất.

Bởi bảo vệ quyền trẻ em trên không gian mạng không phải lựa chọn giữa “tự do” và “quản lý”.

Đó là tìm cách để một thế hệ có thể hưởng những lợi ích rất lớn của công nghệ mà không phải đơn độc đối mặt với những rủi ro do chính công nghệ tạo ra.

Trẻ em cần được trao cơ hội bước vào thế giới số. Nhưng trách nhiệm của người lớn là làm cho thế giới ấy đủ an toàn để các em bước vào.

18/09/2026

18/09/2026

Công nghệ “Make in Vietnam”: không chỉ là làm ra, mà phải làm chủ

Có một khác biệt khá lớn giữa sử dụng được công nghệ và làm chủ được công nghệ.

Chúng ta có thể mua một hệ thống hiện đại, thuê một nền tảng tốt, nhập một dây chuyền tiên tiến và nhanh chóng đưa vào sử dụng. Điều đó cần thiết. Nhưng nếu công nghệ cốt lõi, dữ liệu, khả năng vận hành và nâng cấp vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài, thì khi điều kiện thay đổi, sự chủ động cũng có thể thay đổi theo.

Đó là lý do câu chuyện phát triển khoa học, công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57 không thể chỉ dừng ở câu hỏi:

“Việt Nam đang sử dụng công nghệ gì?”

Mà cần tiến thêm một bước:

“Trong những công nghệ ấy, chúng ta làm chủ được bao nhiêu?”

Làm chủ công nghệ không đồng nghĩa với việc mọi thứ đều phải tự làm từ đầu.

Trong một thế giới mà chuỗi cung ứng và tri thức đã kết nối sâu rộng, không quốc gia nào phát triển bằng cách đóng cửa và làm tất cả một mình. Điều quan trọng là biết mình cần tiếp nhận gì, hợp tác ở đâu và đặc biệt là phần năng lực cốt lõi nào nhất thiết phải từng bước nắm được.

Một doanh nghiệp mua máy móc hiện đại nhưng đội ngũ kỹ thuật có thể cải tiến nó cho phù hợp với sản xuất trong nước — đó là một bước làm chủ.

Một công nghệ được chuyển giao nhưng từ nền tảng ban đầu, kỹ sư Việt Nam tiếp tục nghiên cứu, phát triển thành sản phẩm mới — đó cũng là làm chủ.

Xa hơn nữa, khi doanh nghiệp Việt có thể tự thiết kế sản phẩm, sở hữu công nghệ, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm của mình ra thị trường quốc tế, chúng ta không còn đơn thuần đứng ở vị trí người mua công nghệ.

Chúng ta bắt đầu trở thành người tạo ra giá trị từ công nghệ.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp công nghệ có vai trò đặc biệt trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57.

Viện nghiên cứu có thể tạo ra tri thức. Trường đại học có thể đào tạo con người. Nhà nước có thể kiến tạo thể chế và môi trường phát triển.

Nhưng để một ý tưởng đi từ phòng nghiên cứu đến dây chuyền sản xuất, từ một thuật toán trở thành sản phẩm, từ một bằng sáng chế trở thành giá trị trên thị trường, doanh nghiệp là một trong những mắt xích quan trọng nhất.

Và khi ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam có khả năng nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và cạnh tranh bằng chính hàm lượng công nghệ của mình, ý nghĩa còn lớn hơn doanh thu của một doanh nghiệp.

Đó là năng lực công nghệ của quốc gia đang được tích lũy.

Nghị quyết 57 vì thế không chỉ mở ra câu chuyện ứng dụng những công nghệ mới nhất.

Quan trọng hơn, đó còn là hành trình xây dựng năng lực để Việt Nam tiếp nhận được công nghệ, hấp thụ được công nghệ, cải tiến được công nghệ và từng bước tạo ra công nghệ của chính mình.

Bởi trong kỷ nguyên công nghệ thay đổi từng ngày:

Dùng được công nghệ giúp chúng ta đi nhanh.

Làm chủ được công nghệ mới giúp chúng ta tự quyết định mình sẽ đi đâu.

17/09/2026

Khi cái sai được nói đủ nhiều, điều đáng lo không chỉ là tin giả

Một câu chuyện chưa được kiểm chứng được chia sẻ hàng nghìn lần. Một đoạn clip bị cắt khỏi bối cảnh kéo theo hàng vạn lời phán xét. Một người mắc sai lầm, cả một nghề nghiệp, địa phương hay cộng đồng bị gọi tên. Một phát ngôn càng cực đoan đôi khi lại càng dễ thu hút sự chú ý.

Nhìn riêng từng hiện tượng, người ta có thể cho rằng đó chỉ là những mặt trái quen thuộc của mạng xã hội.

Nhưng đặt chúng cạnh nhau, vấn đề lớn hơn hiện ra:

Điều gì xảy ra nếu xã hội dần quen với việc cái sai được nói mà không cần kiểm chứng, sự xúc phạm được xem là “thẳng tính”, còn những nội dung cực đoan lại được tưởng thưởng bằng lượt xem và sự nổi tiếng?

Đó không còn đơn thuần là câu chuyện thông tin.

Đó còn là câu chuyện về đạo đức xã hội.

Tin giả nguy hiểm. Nhưng thói quen chấp nhận tin giả còn nguy hiểm hơn

Một thông tin sai có thể được đính chính.

Một video xuyên tạc có thể bị gỡ bỏ.

Nhưng nếu hình thành thói quen đọc chưa hết đã phán xét, chưa kiểm chứng đã chia sẻ, thấy đông người nói thì mặc nhiên cho là đúng, vấn đề sẽ không kết thúc cùng một bài đăng.

Môi trường số khiến điều này trở nên đáng chú ý hơn bởi tốc độ lan truyền thông tin nhanh hơn rất nhiều khả năng kiểm chứng của mỗi cá nhân.

Một nội dung kích thích tức giận có thể chạy rất xa trước khi sự thật kịp xuất hiện.

Và khi sự thật xuất hiện, nó đôi khi lại ít hấp dẫn hơn câu chuyện đã được thêm thắt.

Bởi vậy, đấu tranh với thông tin sai trái không thể chỉ là cuộc chạy đua “tin giả xuất hiện – cơ quan chức năng bác bỏ”.

Đi xa hơn, phải xây dựng một môi trường mà trong đó sự trung thực có giá trị, trách nhiệm với lời nói được coi trọng và việc kiểm chứng trước khi chia sẻ trở thành một chuẩn mực ứng xử.

Tự do biểu đạt không loại bỏ trách nhiệm với sự thật

Cũng cần phân biệt một điều rất rõ.

Một xã hội lành mạnh không phải xã hội chỉ tồn tại những ý kiến giống nhau.

Phản biện chính sách, chỉ ra bất cập, đặt câu hỏi về những vấn đề người dân quan tâm là nhu cầu bình thường của đời sống xã hội. Chính bài viết gốc cũng nhấn mạnh rằng đấu tranh với quan điểm sai trái không có nghĩa phủ nhận mọi ý kiến khác biệt.

Nhưng phản biện khác với bịa đặt.

Đặt câu hỏi khác với quy kết khi chưa có chứng cứ.

Nêu một hạn chế có thật khác với lấy hạn chế ấy để phủ định toàn bộ một ngành, một địa phương hay cả đất nước.

Và tự do bày tỏ quan điểm cũng không thể được hiểu thành quyền tùy ý xâm phạm danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Ranh giới ấy càng được nhận thức rõ, không gian tranh luận càng có giá trị.

Đạo đức chính là một “bộ lọc” của thông tin

Công nghệ có thể giúp phát hiện nội dung giả mạo.

Pháp luật có thể xử lý hành vi vi phạm.

Nền tảng có thể gỡ bỏ một tài khoản.

Nhưng trước tất cả những lớp bảo vệ ấy vẫn còn một lớp quan trọng: con người quyết định có tin, có bình luận và có bấm nút chia sẻ hay không.

Ở điểm này, đạo đức và năng lực số gặp nhau.

Một người có trách nhiệm sẽ tự hỏi nguồn tin ở đâu trước khi phát tán.

Một người tôn trọng người khác sẽ không dễ dàng tham gia một cuộc “ném đá” khi sự việc chưa sáng tỏ.

Một người coi trọng sự thật sẽ sẵn sàng sửa lại điều mình từng chia sẻ nếu thông tin sau đó được chứng minh là sai.

Những hành động ấy rất nhỏ. Nhưng hàng triệu lựa chọn nhỏ như vậy tạo thành chất lượng của cả một không gian thông tin.

Chấn hưng không chỉ là “chống cái xấu”

Đây có lẽ là điểm đáng suy nghĩ nhất.

Nếu chỉ nói về đạo đức khi xảy ra một vụ việc tiêu cực, chúng ta rất dễ biến câu chuyện chấn hưng đạo đức thành một danh sách những điều không được làm.

Trong khi xã hội còn cần nhiều hơn thế.

Cần để sự tử tế được nhìn thấy.

Cần để người làm đúng được ghi nhận.

Cần những câu chuyện về trách nhiệm, lòng nhân ái, sự trung thực và tinh thần cống hiến có đủ sức hiện diện giữa dòng thông tin vốn thường ưu ái những điều gây sốc.

Bởi không thể xây dựng môi trường lành mạnh chỉ bằng cách liên tục nói về cái xấu.

Muốn cái sai mất đất sống, cái đúng cũng phải có sức lan tỏa.

Và đó chính là nơi chấn hưng đạo đức xã hội gặp nhiệm vụ bảo vệ môi trường thông tin: không chỉ phản bác một thông tin sai sau khi nó xuất hiện, mà còn bồi đắp những giá trị khiến con người khó bị dẫn dắt bởi chính thông tin ấy ngay từ đầu.

Một xã hội có “sức đề kháng” thông tin tốt không phải là xã hội không có tin giả hay ý kiến trái chiều.

Đó là xã hội mà trước một thông tin gây sốc, ngày càng nhiều người biết dừng lại để hỏi:

“Có thật không?”

Trước một lời kích động, biết hỏi:

“Căn cứ ở đâu?”

Và trước nút chia sẻ, biết tự hỏi thêm một điều:

“Nếu điều này không đúng, mình có sẵn sàng chịu trách nhiệm về việc đã giúp nó đi xa hơn không?”

Chấn hưng đạo đức trong thời đại số, vì thế, đôi khi bắt đầu từ một việc rất nhỏ: không để tốc độ của ngón tay đi nhanh hơn trách nhiệm của chính mình.

17/09/2026

17/09/2026

Nhiều ứng dụng hơn chưa chắc đã là chuyển đổi số tốt hơn

Điện thoại của nhiều người có một tình trạng khá quen.

Ứng dụng này dùng cho việc này. Ứng dụng khác dùng cho việc kia. Mỗi nơi một tài khoản, một mật khẩu. Có thông tin đã khai ở hệ thống này, sang hệ thống khác đôi khi vẫn phải nhập lại.

Tất cả đều đã “lên số”.

Nhưng người dùng chưa chắc đã thấy nhẹ nhàng hơn.

Đây là một câu chuyện đáng suy nghĩ khi nói về chuyển đổi số: chúng ta cần thêm thật nhiều nền tảng, hay cần những nền tảng thực sự kết nối và sử dụng được với nhau?

Câu trả lời có lẽ nằm ở trải nghiệm của chính người sử dụng.

Nếu mỗi nhu cầu lại sinh thêm một ứng dụng, mỗi đơn vị có thêm một hệ thống riêng, dữ liệu nằm ở nhiều nơi nhưng khó chia sẻ, thì công nghệ có thể rất nhiều mà giá trị tạo ra chưa tương xứng.

Bởi chuyển đổi số không phải cuộc thi xem ai có nhiều phần mềm hơn.

Một nền tảng dùng chung tốt, kết nối được dữ liệu và phục vụ được nhiều nhu cầu đôi khi có giá trị hơn nhiều hệ thống hoạt động riêng rẽ.

Điều này cũng giải thích vì sao trong triển khai Nghị quyết 57 và Kế hoạch hành động 100 ngày, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng dùng chung, kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu là những mắt xích cần được quan tâm đồng bộ.

Hãy hình dung một việc rất đơn giản.

Thông tin của người dân đã được một cơ quan có thẩm quyền xác thực và hệ thống khác được phép khai thác theo quy định, thì về nguyên tắc, công nghệ phải hướng tới việc giúp dữ liệu được sử dụng lại an toàn thay vì để người dân tiếp tục trở thành người “vận chuyển dữ liệu” từ nơi này sang nơi khác.

Đó mới là lúc chuyển đổi số bắt đầu tạo ra khác biệt.

Với cơ quan, dữ liệu kết nối tốt giúp giảm những thao tác trùng lặp, hỗ trợ tổng hợp và ra quyết định.

Với doanh nghiệp, hệ thống thuận tiện giúp giảm thời gian và chi phí thực hiện công việc.

Với người dân, giá trị đôi khi rất giản dị: bớt một lần khai, bớt một giấy tờ phải chuẩn bị, bớt một ứng dụng phải cài cũng đã là một thay đổi có thể cảm nhận được.

Tất nhiên, kết nối không có nghĩa là dữ liệu được chia sẻ tùy tiện. Càng liên thông nhiều, yêu cầu về phân quyền, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh, an toàn càng phải chặt chẽ. Thuận tiện và an toàn phải được giải quyết cùng nhau.

Vì thế, khi đánh giá chuyển đổi số, có lẽ không nên chỉ hỏi:

“Đã xây dựng thêm bao nhiêu hệ thống?”

Hãy hỏi thêm:

“Những hệ thống ấy đã nói chuyện được với nhau chưa?”

Bởi người dân không cần biết phía sau màn hình có bao nhiêu phần mềm.

Họ chỉ cần công việc của mình đơn giản hơn ở phía trước màn hình.

16/09/2026

16/09/2026

Xử lý doanh nhân vi phạm pháp luật không phải là “đánh tư sản”

Một doanh nhân bị xử lý vì vi phạm pháp luật.

Từ một sự việc cụ thể, trên mạng lập tức xuất hiện một câu chuyện lớn hơn: “đánh tư sản”, “càng giàu càng nguy hiểm”, “chống tham nhũng đang biến thành chống kinh tế tư nhân”.

Nghe qua có vẻ đáng lo.

Nhưng nếu đặt những lời ấy cạnh chính sách phát triển kinh tế tư nhân hiện nay, một câu hỏi rất khó bỏ qua:

Nếu chủ trương là “đánh tư sản”, tại sao lại đặt mục tiêu phát triển 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030?

Đừng đánh đồng doanh nhân với hành vi của doanh nhân

Đây là điểm cần phân biệt trước tiên.

Một người là doanh nhân không có nghĩa mọi hoạt động kinh doanh của người đó mặc nhiên đúng pháp luật. Ngược lại, một doanh nhân vi phạm bị xử lý cũng không có nghĩa Nhà nước phủ nhận vai trò của doanh nhân hay kinh tế tư nhân.

Hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau đang bị cố tình ghép thành một.

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”, đồng thời đặt vấn đề bảo đảm quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và cạnh tranh bình đẳng. Trước đó, Nghị quyết số 41-NQ/TW cũng xác định đội ngũ doanh nhân là một trong những lực lượng nòng cốt đóng góp vào sự nghiệp phát triển đất nước.

Đó không phải những tuyên bố đứng riêng trên giấy.

Mục tiêu đến năm 2030 là khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng 55-58% GDP và giải quyết việc làm cho khoảng 84-85% tổng số lao động.

Một chính sách muốn triệt tiêu kinh tế tư nhân sẽ không đồng thời đặt mục tiêu làm cho khu vực ấy lớn mạnh hơn.

Giàu có không phải là hành vi vi phạm

Đây mới là ranh giới cần được nói rõ.

Một doanh nhân tạo dựng tài sản bằng lao động, đầu tư, sáng tạo và kinh doanh hợp pháp thì sự thành công ấy cần được khuyến khích và bảo vệ.

Nhưng quyền làm giàu chính đáng không đồng nghĩa với quyền đứng ngoài pháp luật.

Nếu một doanh nghiệp gian lận, lừa đảo, thao túng thị trường, xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng hay thực hiện những hành vi bị pháp luật nghiêm cấm, việc xử lý phải căn cứ vào hành vi và chứng cứ, chứ không phải số tiền người đó đang sở hữu.
Bởi vậy, câu hỏi đúng không phải:

“Tại sao một doanh nhân lớn lại bị xử lý?”

Mà phải là:

“Họ bị xử lý về hành vi nào, căn cứ pháp luật nào và chứng cứ ra sao?”

Chỉ cần đổi câu hỏi, bản chất vấn đề đã khác.

Thượng tôn pháp luật không thể dừng trước cánh cửa doanh nghiệp lớn

Có một nghịch lý trong luận điệu “đánh tư sản”.

Khi một doanh nhân giàu có vi phạm mà không bị xử lý, người ta hoàn toàn có thể đặt câu hỏi về “vùng cấm”, về sự bình đẳng trước pháp luật.

Nhưng khi doanh nhân lớn bị xử lý, lại có người lập tức gọi đó là “đánh tư sản”.
Nếu chấp nhận cách lập luận ấy thì cuối cùng sẽ dẫn đến một điều vô lý: doanh nghiệp càng lớn, doanh nhân càng giàu thì càng khó bị xử lý, bởi bất kỳ biện pháp pháp lý nào cũng có thể bị gắn nhãn “đánh tư sản”.

Không một môi trường kinh doanh lành mạnh nào có thể vận hành theo nguyên tắc đó.

Thực tế, xử lý nghiêm những hành vi gian lận, lũng đoạn hay cạnh tranh bất hợp pháp trước hết còn bảo vệ chính những doanh nghiệp đang làm ăn chân chính. Bởi doanh nghiệp tuân thủ pháp luật không thể cạnh tranh bình đẳng nếu người vi phạm được phép thu lợi từ gian dối.

Điều doanh nhân cần là một môi trường có thể dự đoán

Bảo vệ kinh tế tư nhân không có nghĩa là bỏ qua sai phạm.

Điều doanh nghiệp thực sự cần là quyền tài sản được bảo vệ, chính sách minh bạch, cạnh tranh bình đẳng, thủ tục thuận lợi và pháp luật được thực thi nhất quán.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng phải thực hiện nghĩa vụ thuế, bảo vệ người lao động, người tiêu dùng, tuân thủ chuẩn mực kinh doanh và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của mình.

Đó mới là quan hệ bình thường trong một nền kinh tế thị trường vận hành bằng pháp luật.

Vì vậy, có thể tranh luận một chính sách kinh tế đã hợp lý chưa. Có thể phản ánh những khó khăn thực tế của doanh nghiệp. Có thể yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí tuân thủ và bảo vệ tốt hơn quyền tài sản.

Những tiếng nói ấy cần thiết.

Nhưng lấy việc một số doanh nhân bị xử lý vì hành vi cụ thể rồi biến thành câu chuyện Nhà nước “không cho tư nhân làm giàu” là bước nhảy từ sự kiện sang suy diễn.

Và đôi khi chỉ cần một phép thử rất đơn giản để nhận ra điều đó:

Hãy bỏ tên và khối tài sản của người vi phạm sang một bên, rồi hỏi: hành vi ấy nếu do một người bình thường thực hiện thì có phải chịu trách nhiệm trước pháp luật hay không?

Nếu câu trả lời là có, thì vấn đề không nằm ở hai chữ “tư sản”.

Nó nằm ở hai chữ “pháp luật”.

16/09/2026

Đổi mới sáng tạo không phải chuyện của riêng những người “có sáng chế”

Nghe đến đổi mới sáng tạo, nhiều người dễ hình dung một phòng thí nghiệm hiện đại, một công nghệ chưa từng có, hay một sản phẩm đủ sức khiến cả thị trường thay đổi.

Những điều đó đúng.

Nhưng chưa đủ.

Đổi mới sáng tạo đôi khi bắt đầu từ một câu hỏi rất đời thường:

“Việc này lâu nay vẫn làm như thế, nhưng có cách nào làm tốt hơn không?”

Một doanh nghiệp thay đổi một công đoạn để giảm nguyên liệu và thời gian sản xuất.

Một bệnh viện sắp xếp lại quy trình để người bệnh bớt phải chờ.

Một cơ quan kết nối dữ liệu để một thông tin đã có không phải nhập đi nhập lại.

Một người thợ cải tiến dụng cụ từ chính những bất tiện gặp mỗi ngày.

Không phải sáng kiến nào cũng tạo ra một công nghệ làm thay đổi thế giới. Nhưng nếu nó giải quyết được một vấn đề thật, tiết kiệm được nguồn lực thật và tạo ra giá trị thật, đó đã là đổi mới sáng tạo.

Điều đáng nói là chúng ta thường rất dễ quen với những thứ đang tồn tại.

Một quy trình mất nhiều thời gian? Trước giờ vẫn vậy.

Một công đoạn có thể làm gọn hơn? Bao năm nay vẫn làm thế.

Một bất tiện lặp đi lặp lại? Ai cũng gặp mà.

Chính ba chữ “vẫn làm thế” đôi khi là khoảng cách lớn nhất giữa một cách làm cũ và một giải pháp mới.

Tinh thần của Nghị quyết 57 vì vậy không chỉ nằm ở việc có thêm những công nghệ hiện đại. Quan trọng hơn là tạo ra một môi trường mà ở đó ý tưởng mới được khuyến khích, sáng kiến có cơ hội được thử nghiệm và những cách làm hiệu quả có điều kiện đi vào thực tế.

Bởi ý tưởng chỉ nằm trên giấy thì chưa tạo ra giá trị.

Nghiên cứu chỉ dừng ở nghiệm thu thì chưa đi hết hành trình.

Một sáng kiến tốt nhưng không có cơ hội thử nghiệm cũng rất khó chứng minh nó tốt đến đâu.

Đổi mới sáng tạo vì thế cần sự gặp nhau của nhiều phía: nhà khoa học có tri thức, doanh nghiệp hiểu thị trường, người lao động hiểu công việc, cơ quan quản lý nhìn thấy những vấn đề cần tháo gỡ, còn người dân chính là những người cảm nhận rõ nhất một sản phẩm hay dịch vụ có thực sự hữu ích hay không.

Khi những mắt xích ấy kết nối được với nhau, một ý tưởng nhỏ hôm nay hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm, một quy trình hay một mô hình có giá trị ngày mai.

Và đây có lẽ cũng là điều cần thay đổi trong cách chúng ta nghĩ về hai chữ “sáng tạo”.

Không nhất thiết phải chờ một ý tưởng thật lớn.

Hãy bắt đầu từ một vấn đề thật.

Bởi nhiều đổi mới có giá trị không bắt đầu bằng câu hỏi “Ta có thể phát minh ra điều gì?”.

Nó bắt đầu bằng câu hỏi giản dị hơn: “Có cách nào làm việc này tốt hơn không?”

15/09/2026