12/06/2026
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “BÀ CỐ LUỸ BÀ CỐ LAI”, “NĂM THÌN BÃO LỤT” - XƯA LẮM RỒI, AI MÀ NHỚ CHO NỔI
Trong tiếng nói Nam Bộ, khi muốn nói một chuyện gì đó đã quá lâu, quá cũ người ta không nhất thiết phải dùng những mốc thời gian rõ ràng. Đôi khi, chỉ cần một câu nói dân dã như “từ thời bà cố luỹ bà cố lai” hay “hồi năm Thìn bão lụt” người nghe đã hiểu ngay chuyện ấy xưa lắm rồi.
Theo Từ điển Từ ngữ Nam Bộ của Huỳnh Công Tín (2009) “bà cố luỹ bà cố lai” là cách nói dựa trên từ “bà cố luỹ” nhưng được nói dài ra để nhấn mạnh hơn sắc thái xưa, cũ hơn. Vì vậy, khi nghe ai nói: “Món đồ này có từ thời bà cố luỹ bà cố lai nào lận” thì có hiểu món đồ ấy cũ lắm rồi, cũ tới mức không nhớ đã có từ hồi nào.
Bên cạnh đó, người Nam Bộ còn có cách nói “năm Thìn bão lụt”. Theo từ điển, cụm này gắn với trận bão lụt lớn năm Thìn 1904, từng tàn phá nhiều tỉnh ở Nam Kì. Về sau, trong khẩu ngữ, “năm Thìn bão lụt” được dùng để chỉ một thời điểm rất xa xưa, lâu đến nỗi “ai mà nhớ cho nổi”. Từ đó, người ta mới có câu ca dao:
“Gặp nhau đây mới biết em còn.
Hồi năm Thìn bão lụt, anh khóc mòn con ngươi”
“Bà cố luỹ bà cố lai” nghe có nhịp điệu kéo dài, như đẩy sự việc lùi thật xa về quá khứ. Còn “năm Thìn bão lụt” lại gợi một dấu mốc dân gian đặc biệt, một biến cố lớn đến mức đi vào lời ăn tiếng nói của người miền Nam.
Cái hay của mấy cách nói này là không cần tính coi bao nhiêu năm, đời nào trước. Người Nam Bộ cứ mượn hình ảnh, ký ức xưa và chút nói quá cho vui miệng, vậy mà nghe vô là hiểu liền chuyện đó đã xưa lắc xưa lơ rồi.
Bà con mình đừng quên theo dõi Fanpage Thư viện số Nguyễn An Ninh để đón chờ số tiếp theo của Chuyện chữ nghĩa phương Nam nhen!
-----
Nội dung: Phùng Vịnh
Minh họa: Phương Khanh
Nguồn tham khảo: Huỳnh Công Tín (2009). Từ điển Từ ngữ Nam Bộ. NXB Chính trị Quốc gia
——————————————————
Thư viện số Nguyễn An Ninh - Chuyên đề Nam Bộ
📍 Địa chỉ: Đường sách TP.HCM, Nguyễn Văn Bình, phường Sài Gòn, TP.HCM
📩 Email: [email protected]
