Historia w sepii. Opatówek

19/09/2026

W Opatówku krzyżowały się interesy militarne i przemysłowe z trzech powodów, które ściągnęły uwagę radzieckich brygad trofiejnych:
Wielkie magazyny wojskowe (m.in. w rejonie Borowa): Niemcy składowali tam ogromne ilości broni, amunicji, oporządzenia i odzieży dla Wehrmachtu.
Infrastruktura przemysłowa: Siedziba niemieckiego dowództwa i logistyki mieściła się w zabytkowej, wielkiej Fabryce Sukna (dzisiejsze Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku).
Bliskość strategicznych zakładów: Tuż obok prężnie działały zakłady żywnościowe w Winiarach.Gdy w styczniu 1945 roku Armia Czerwona zajęła te tereny, tamtejsze magazyny i zakłady stały się dla nich priorytetowym celem.
Sowieci przeprowadzili tam formalny spis (remanent) i zabezpieczyli majątek, ponieważ z ich punktu widzenia były to niemieckie zasoby wojskowe i przemysłowe (tzw. mienie zdobyczne), które podlegały wywozowi do ZSRR.
Za systematyczną grabież i spisy odpowiadały tzw. trofiejnyje otriady. Były to wyspecjalizowane formacje złożone z inżynierów, techników i robotników, podległe bezpośrednio Państwowemu Komitetowi Obrony (GKO) w Moskwie.

Dotyczyło to również Opatówka:
https://historiawsepii.blogspot.com/2023/01/inwentaryzacja-powojenna-myna.html?m=0

#1945

autor: Dominika Pawlikowska Korostiełkin Wsiewołod Matwiejewicz - komendant Komendantury Wojennej w Opatówku. Dokonywał inwentaryzacji wsz...

01/09/2026

Dzisiaj 1 września rocznica wybuchu II wojny światowej. Kiedy chodziłam do szkoły podstawowej w Opatówku, co roku odbywały się szkolne uroczystości, podczas których recytowaliśmy wiersze i śpiewaliśmy piosenki. Ale nigdy nie mogliśmy wspominać lokalnej historii. W Opatówku stoi anonimowy obelisk poświęcony poległym i pomordowanym. Ofiary nie policzone do dzisiaj. Opracowania książkowego żadnego. Istnieje strona prowadzona przez IPN gdzie można podsyłać dokumenty na temat pomordowanych i poległych z rodziny. Jeszcze nie wszyscy z Opatówka i okolic tam figurują. Dzisiaj polecam posta właśnie o Nich. Cześć ich pamięci.
Okoliczności śmierci wielu pomordowanych z opatówka przedstawiam na moim blogu. https://historiawsepii.blogspot.com/2022/10/pomordowani-i-polegli-z-opatowka-i.html?m=1

autor: Dominika Pawlikowska Dopiero w latach 90-tych decyzją władz w wielu wsiach miasteczkach i miastach postawiono pomniki lub obeliski po...

29/08/2026

Odnalazłam bardzo ciekawy dokument w Centralnym Archiwum Wojskowym (CAW), które obecnie wchodzi w skład Wojskowego Biura Historycznego im. gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego w Warszawie. Wyjaśnia on przyczyny dla których Stanisław Wiewiórkowski mój pradziadek przybył do Opatówka. Kluczowe fakty z dokumentu:
Działalność w Warszawie (od 1903 r.): Wstąpienie do Narodowego Związku Robotniczego, organizacja tajnych spotkań, udział w bojówkach i strajku szkolnym w 1905 roku (niszczenie rosyjskich symboli na ul. Chłodnej i Twardej).
Ucieczka przed aresztowaniem: Przeniesienie się do wsi Winnica (powiat pułtuski), współpraca z Marcelim Tańskim, a następnie ucieczka do Opatówka w pobliżu Kalisza (czerwiec 1906 r.).
Działalność w Opatówku: Rozwój struktur organizacji, założenie Macierzy Szkolnej, biblioteki, teatru amatorskiego oraz zaangażowanie w Ochotniczą Straż Pożarną.
Rok 1918: Czynny udział w rozbrajaniu Niemców, zabezpieczanie i magazynowanie mienia państwowego na rzecz tworzącego się niepodległego państwa polskiego.
https://historiawsepii.blogspot.com/2022/06/zachowany-wniosek-o-medal-niepodlegosci.html?m=1

W moich poszukiwaniach genealogicznych natrafiłam kiedyś na bloga KIM ONI BYLI a tam na artykuł Krzyż i Medal Niepodległości . Tam dowiedzi...

23/08/2026

https://historiawsepii.blogspot.com/2026/08/karczmarz-jan-skiba-11051864-02111941-z.html?m=1

Dokument to niemiecki akt zgonu z czasów II wojny światowej, sporządzony 3 listopada 1941 roku w miejscowości Spatenfelde (okupacyjny Opatów...

16/08/2026

"Kawał" historii Opatówka. Zapraszam.

Przed wojna każdy miał "cos". Sklepik, zakład rzemieślniczy, restaurację czy piekarnię.. Niestety ludzie po 1945 roku nie mogli dalej żyć spokojnie i pracować. Funkcjonariusze PRL-u robili wszystko, aby odebrać im ich własność. Moi pradziadkowie Szalińscy z Opatówka znalezli się w takiej sytuacji.
Prowadzenie restauracji w PRL nie było możliwe, komuniści wprowadzali przeróżne ustawy, aby zniechęcić i wyrugować "prywaciarzy". 2 czerwca 1947 wprowadzono ustawy „o zwalczaniu drożyzny i nadmiernych zysków w obrocie handlowym”, „o obywatelskich komisjach i lustratorach społecznych” i powołano Biuro Cen, które ustalało marże i wysokości opłat. Od tej pory nie można było po prostu założyć działalności – trzeba było mieć pozwolenie. Podczas gdy jeszcze w 1947 r. w Polsce było 134 tys. sklepów, już w 1949 r. było ich zaledwie 78 tys.
Przedstawiam "kawał" historii Opatówka.
https://historiawsepii.blogspot.com/2017/11/kamienica-szalinskiego.html

13/08/2026

Volksdeutsche z Opatówka powołani do Wehrmachtu
Powołanie Volksdeutschów z terenów II Rzeczypospolitej do regularnej służby w Wehrmachcie nastąpiło po zakończeniu kampanii wrześniowej (a ściślej od 1940 roku), a nie w trakcie samych działań wojennych we wrześniu 1939 roku. Podczas kampanii wrześniowej mniejszość niemiecka zamieszkująca II RP nie podlegała poborowi do Wehrmachtu, ponieważ prawnie byli oni wciąż obywatelami państwa polskiego (wielu z nich walczyło w szeregach Wojska Polskiego). Marzec 1940: W Katowicach i innych miastach utworzono pierwsze wojskowe komendy uzupełnień (Wehrbezirkskommando). Wówczas rozpoczęła się oficjalna rejestracja poborowych i pierwsze powołania do Wehrmachtu – początkowo obejmujące osoby bezspornie narodowości niemieckiej.
Czytaj dalej:

https://historiawsepii.blogspot.com/2023/12/volksdeutsche-powoani-do-wojska.html?m=0

05/08/2026

Podróżujący z Kalisza do gołuchowskiego zamku w większości nie wiedzą że w lesie jedleckim Niemcy pogrzebali 10 – 12 000 Polaków i Żydów. Do tej pory nie przeprowadzono pełnej ekshumacji masowych grobów ofiar terroru niemieckiego z lat 1941–1942. Z tego powodu nie zidentyfikowano konkretnych imion i nazwisk zamordowanych tam osób, a tożsamość pogrzebanych tam Polaków i Żydów pozostaje nieustalona.
Byli to obywatele polscy oraz ludność żydowska. Wśród nich znajdowali się m.in. pacjenci zakładów psychiatrycznych oraz mieszkańcy gett z terenu Kraju Warty. Ofiary nie były rozstrzeliwane na miejscu, lecz przywożone ciężarówkami już po zagazowaniu od strony Kalisza. Niemcy wykorzystywali do tego mobilne komory gazowe (tzw. Gaswagen).
Jedyną ustaloną ofiar ofiarą do dziś pozostaje Abraham Feigen /Fajgena (Feigen Abraham) z Opatówka. Był ojcem bohatera mojego poprzedniego posta Jakóba Fajgena.

Więcej tutaj:
https://historiawsepii.blogspot.com/2026/08/oni-tam-leza-lasy-jedleckie-koo.html?m=1

02/08/2026

W Opatówku mieszkała żydowska rodzina Feigen ( Fajgen)
Abram miał sklep spożywczy w tzw. domu Biskupa, dzisiaj Plac Wolności 11.
Wojnę przeżył tylko jego syn - Jakub (Yaakov) Feigen/Fajgen , ur. 1901, Opatówek, syn Abrama i Frimety.
Po wojnie złożył zeznania w Yad Vashem i zgłosił śmierć 25 członków swojej rodziny i sąsiadów z Opatówka i Poddębic: Yhttps://collections.yadvashem.org/en/names/search-results?page=1&s_submitter_fn_search_en=Yaakov&t_submitter_fn_search_en=yvSynonym&s_submitter_ln_search_en=Feigen&t_submitter_ln_search_en=yvSynonym
Co czuł ten młody człowiek, który stracił cała rodzinę?
Zdjęcie z czasów gdy studiował w Paryżu.
Niebawem post o całej rodzinie.


Zdjęcie-Źródło: Gminna Biblioteka Publiczna im. Braci Gillerów w Opatówku

01/08/2026

Kolejny raz potwierdza się to, co odkryłam kilka lat temu, że w Opatówku był obóz pracy dla Żydów. A jego nadzorcą był opatowianin o nazwisku Rej.
Obóz w Opatówku wymieniony jest opracowaniu "Zapisani w księdze życia" 2025.

Oto ten fragment:
"Według niego w lesie jedleckim miały znajdować się cztery mogiły, w których mieli być pochowani Żydzi zamordowani w krytych samochodach przy pomocy „gazów trujących” w miesiącu październiku lub listopadzie 1942 r. Komendant H. Przestański stwierdził też, że Niemcy mieli ich przywieźć z obozu w Opatówku w powiecie kaliskim. Jest to informacja, która pojawia się często i swoje źródło ma w identyfikacji jednej z żydowskich ofiar w 1945 r. Co warte podkreślenia, w swoim piśmie datowanym na 14 marca 1968 r. H. Przestański dodał, że w 1945 r. jeden grób został rozkopany i miało się w nim według niego znajdować..."
A co w nim znaleziono opisuję w kolejnym poście
https://historiawsepii.blogspot.com/2026/08/oni-tam-leza-lasy-jedleckie-koo.html?m=1

Źródło: strona 117 "Zapisani w księdze życia" wyd. przez wojewodę wielkopolskiego. Poznań 2025.